Informacje o Wydziale

Wydział Humanistyczny Uniwersytetu Jana Długosza w Częstochowie – historia i współczesność

Wydział Humanistyczny Uniwersytetu Jana Długosza w Częstochowie jest jedną z tych jednostek akademickich, których tożsamość kształtowała się stopniowo, w rytmie przemian instytucjonalnych uczelni, reform szkolnictwa wyższego oraz rozwoju środowiska naukowego Częstochowy i regionu. Jego historia sięga początków uczelni powołanej w 1971 roku, a kolejne dekady przyniosły zarówno zmiany strukturalne, jak i konsekwentne budowanie silnego ośrodka badań humanistycznych.

Początki: lata 1971–1974

Utworzona w 1971 roku Uczelnia rozpoczęła działalność z dwoma wydziałami: Matematyczno-Przyrodniczym oraz Pedagogicznym. To właśnie w ramach Wydziału Pedagogicznego rozwijały się kierunki, które stały się fundamentem przyszłego Wydziału Humanistycznego. Prowadzono wówczas kształcenie na filologii polskiej, w zakresie nauczania początkowego oraz pedagogiki w różnych specjalnościach. Już wtedy funkcjonował m.in. Zakład Historii Literatury i Języka Polskiego, stanowiący ważne zaplecze dla badań nad językiem i literaturą.

Okres ten wyznaczał początek budowania środowiska humanistycznego w Częstochowie – środowiska, które z czasem miało uzyskać pełną instytucjonalną samodzielność.

Wydział Humanistyczno-Pedagogiczny (1974–1990)

W 1974 roku uczelnia została przekształcona w Wyższą Szkołę Pedagogiczną, realizującą czteroletnie studia magisterskie. W nowej strukturze funkcjonował Wydział Humanistyczno-Pedagogiczny, który stał się kluczową przestrzenią dla rozwoju humanistyki. W 1983 roku, na mocy uchwały Senatu WSP, w obrębie wydziału powołano trzy instytuty: Pedagogiki, Filologii Polskiej oraz Wychowania Artystycznego. Był to ważny moment instytucjonalnego porządkowania badań i dydaktyki.

Instytut Filologii Polskiej obejmował Zakład Języka Polskiego, Zakład Historii i Kultury Polskiej oraz Zakład Historii i Teorii Literatury. Struktura ta odzwierciedlała klasyczne rozumienie humanistyki, zakorzenione w badaniach nad językiem, literaturą i kulturą narodową, a zarazem otwarte na refleksję teoretyczną.

W roku akademickim 1985/1986 wydłużono cykl studiów z czterech do pięciu lat, co było istotnym krokiem w kierunku pogłębiania programu kształcenia i wzmacniania jakości przygotowania absolwentów.

W tym okresie funkcję dziekanów pełnili kolejno: dr Tadeusz Marzec, prof. dr hab. Zygmunt Zimny, dr Mieczysław Lejman, doc. dr Stefan Folaron oraz doc. dr hab. Aleksander Swieżawski. Ich działalność przypadła na czas intensywnego organizowania zaplecza kadrowego i dydaktycznego.

Wydział Filologiczno-Historyczny (1990–2019)

Na mocy uchwały Senatu z 27 lipca 1990 roku Wydział Humanistyczno-Pedagogiczny został przekształcony w Wydział Filologiczno-Historyczny. Od roku akademickiego 1990/1991 uczelnia funkcjonowała w strukturze czterowydziałowej. W ramach nowego wydziału działały: Instytut Filologii Polskiej, Instytut Filozoficzno-Historyczny (od 1990 r.) oraz Zakład Filologii Germańskiej.

Był to etap wyraźnego poszerzania zakresu badań i kształcenia. Obok filologii rozwijała się historia, filozofia oraz studia języków obcych. Stopniowo kształtował się wielodyscyplinarny profil humanistyczny, obejmujący refleksję nad przeszłością, językiem, literaturą i podstawami kultury europejskiej.

Kolejne lata przyniosły istotne osiągnięcia w zakresie uprawnień do nadawania stopni naukowych. Od 29 stycznia 2001 roku wydział posiadał uprawnienia do nadawania stopnia doktora nauk humanistycznych w dyscyplinie historia, a 23 kwietnia 2007 roku uzyskał uprawnienia do nadawania stopnia doktora habilitowanego w tej samej dyscyplinie – była to pierwsza dyscyplina na uczelni z takimi kompetencjami. Następnie, 19 grudnia 2011 roku, wydział uzyskał uprawnienia doktorskie w zakresie literaturoznawstwa, a 28 września 2015 roku również w zakresie językoznawstwa.

Uprawnienia te stanowiły potwierdzenie dojrzałości naukowej środowiska oraz jego stabilnej pozycji w polskim systemie szkolnictwa wyższego.

W latach 1987–2019 funkcję dziekanów pełnili: prof. dr hab. Aleksander Swieżawski, prof. dr hab. Jan Przewłocki, prof. dr hab. Tadeusz Srogosz, prof. dr hab. Andrzej J. Zakrzewski, dr hab. Dariusz Złotkowski, prof. AJD oraz dr hab. Agnieszka Czajkowska, prof. AJD. Okres ten charakteryzował się zarówno stabilizacją struktur, jak i stopniowym rozszerzaniem oferty edukacyjnej.

Wydział Humanistyczny – nowa struktura (od 2019 roku)

1 października 2019 roku, w związku z wejściem w życie ustawy z 20 lipca 2018 roku „Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce” nastąpiła reorganizacja struktury uczelni. Wydział Filologiczno-Historyczny przyjął nazwę Wydział Humanistyczny. Zmianie uległ również model prowadzenia studiów doktoranckich – ich realizację przejęła Szkoła Doktorska.

W nowej strukturze powołano Radę ds. Nadawania Stopni Naukowych i Stopni w Zakresie Sztuki, odpowiedzialną za postępowania doktorskie i habilitacyjne. W latach 2019–2023 jej przewodniczącym był dr hab. Robert Majzner, prof. UJD.

W 2022 roku, zgodnie z decyzją Ministerstwa Edukacji i Nauki, dyscypliny naukowe Wydziału uzyskały następujące kategorie: literaturoznawstwo – A, historia – A, językoznawstwo – B+, filozofia – B+. Wyniki te potwierdziły wysoką jakość badań prowadzonych przez pracowników Wydziału.

W okresie po 2019 roku funkcję dziekana pełnili prof. dr hab. Agnieszka Czajkowska oraz dr Przemysław Sznurkowski, prof. UJD.

Środowisko naukowe i wyróżnienia

Ważnym elementem budowania pozycji Wydziału było inicjowanie postępowań o nadanie tytułu doktora honoris causa. Z inicjatywy Wydziału godność tę otrzymali: prof. dr hab. Henryk Samsonowicz (2010), prof. dr hab. Jerzy Strzelczyk (2012), prof. dr hab. Gerhard Wolf Fieguth (2014), prof. dr hab. Marian Kisiel (2015), prof. dr hab. Andrzej J. Zakrzewski (2016) oraz prof. dr hab. Stanisław Gajda (2018). Wyróżnienia te stanowią wyraz uznania dla wybitnych przedstawicieli nauk humanistycznych oraz potwierdzają miejsce Wydziału w ogólnopolskiej debacie akademickiej.

Aktualna struktura i profil badawczy:

Obecnie strukturę Wydziału Humanistycznego stanowią:

• Instytut Historii
• Instytut Językoznawstwa
• Instytut Literaturoznawstwa
• Katedra Filozofii

Badania prowadzone w ramach tych jednostek tworzą spójną, choć wielowymiarową mapę współczesnej humanistyki. Obejmują refleksję nad dziejami od starożytności po czasy najnowsze, z uwzględnieniem historii politycznej, społecznej i kulturowej, metodologii badań historycznych, dziejów Kościołów, mniejszości narodowych czy historii regionu. Równolegle rozwijane są studia nad językiem – zarówno w jego wymiarze teoretycznym, jak i społecznym: nad historią języka, semantyką, pragmatyką, językiem mediów i komunikacją międzykulturową. Badania literaturoznawcze obejmują analizy literatury w perspektywie historycznej i komparatystycznej, refleksję nad pamięcią kulturową, relacjami centrum–peryferie, wielokulturowością i duchowością w kulturze europejskiej. Istotne miejsce zajmuje także filozofia – od tradycji platonizmu i Szkoły Lwowsko-Warszawskiej, przez filozofię analityczną i logikę, po ontologię formalną, filozofię umysłu, filozofię medycyny i refleksję nad epistemologicznymi wyzwaniami sztucznej inteligencji.

Łączy je wspólna troska o zrozumienie kulturowych, historycznych i językowych podstaw współczesnego świata.

Współczesność i znaczenie regionalne

Wydział Humanistyczny jest dziś jednym z najważniejszych ośrodków humanistycznych w regionie częstochowskim. Odgrywa istotną rolę w życiu społeczno-kulturowym miasta i okolic, prowadząc badania nad historią regionalną, organizując konferencje, debaty i wydarzenia naukowe oraz współpracując z instytucjami kultury i edukacji.

Pracownicy Wydziału publikują w prestiżowych czasopismach i seriach wydawniczych, uczestniczą w krajowych i międzynarodowych konferencjach, realizują projekty finansowane przez Narodowe Centrum Nauki i inne instytucje grantowe. W dydaktyce szczególną wagę przywiązuje się do łączenia wiedzy teoretycznej z praktycznymi umiejętnościami, realizowanymi w formie warsztatów, projektów badawczych oraz interdyscyplinarnych inicjatyw angażujących studentów.

Dzięki temu Wydział kształci absolwentów przygotowanych do pracy w kulturze, edukacji, mediach, administracji publicznej i innych sektorach wymagających kompetencji analitycznych, komunikacyjnych i interpretacyjnych. Obecna oferta dydaktyczna Wydziału Humanistycznego obejmuje następujące kierunki studiów:

• Dziennikarstwo i kultura mediów
• Filologia angielska
• Filologia germańska
• Filologia polska
• Filozofia
• Historia
• Iberoznawstwo
• Specialized English for Business (studia drugiego stopnia w języku angielskim)

Opracowanie: prof. dr hab. Dariusz Złotkowski, dr Grzegorz Sitek